RAPORT I RREGULLT EKONOMIK PËR BALLKANIN PERËNDIMOR NR.18 BALLKANI PERËNDIMOR RAPORT I RREGULLT EKONOMIK Nr.18 | Vjeshtë 2020 KOSOVA NJË RIMËKËMBJE E PASIGURT | RAPORT PËR VENDIN 1 | KOSOVA NJË RIMËKËMBJE E PASIGURT © 2020 International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank 1818 H Street NW Washington DC 20433 Telephone: 202-473-1000 Internet: www.worldbank.org Ky raport është produkt i stafit të Bankës Botërore me kontribute të jashtme. Gjetjet, interpretimet, dhe përfundimet e shprehura në këtë raport nuk reflektojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Bankës Botërore, Bordit të Drejtorëve Ekzekutivë të Bankës Botërore, ose të qeverive që ata përfaqësojnë. Banka Botërore nuk garanton saktësinë e të dhënave të përfshira në këtë raport. Kufijtë, ngjyrat, përcaktimet ose informacionet e tjera që përmban secila prej hartave në këtë dokument nuk nënkuptojnë asnjë interpretim nga ana e Bankës Botërore lidhur me statusin ligjor të ndonjë territori, ose miratimin apo pranimin e këtyre kufijve. Të Drejtat dhe Lejet Materiali në këtë raport është i mbrojtur nga e drejta e autorit. Meqënëse Banka Botërore nxit publikimin e punës së saj, ky raport mund të riprodhohet, i plotë ose pjesërisht, për qëllime jokomerciale me kusht që asaj t’i atribuohen të gjitha të drejtat për këtë raport. Të gjitha pyetjet lidhur me të drejtat dhe licencat, përfshirë të drejtat e riprodhimit, duhet të drejtohen në: World Bank Publications, The World Bank Group, 1818 H Street NW, Washington, DC 20433, USA; fax: 202-522-2625; e-mail: pubrights@worldbank.org. 2 | KOSOVA RAPORT I RREGULLT EKONOMIK PËR BALLKANIN PERËNDIMOR NR.18 Kosova • Ekonomia e Kosovës pritet të tkurret me 8.8 për qind në vitin 2020; vazhdimi i COVID-19 është duke i ndikuar negativisht eksportet e shërbimeve, konsumin privat dhe investimet. Pa rritjen e remitancave dhe përgjigjen kundërciklike të politikës fiskale, tkurrja do të ishte më e thellë. • Rimëkëmbja pritet të jetë më e ngadaltë se parashikimet e mëhershme; ndikimi i pandemisë pritet të shtrihet edhe në vitin 2021. • Përderisa arkëtimi i të hyrave ka pësuar rënie, Qeveria është duke zgjeruar shpenzimet rrjedhëse në mënyrë kundërciklike (për të ju kundërpërgjigjur tkurrjes) përmes financimit shtesë nga borxhi publik dhe shfrytëzimi i të ardhurave nga privatizimi; por ekzekutimi i investimeve publike vazhdon të ngecë. • Goditja nga COVID-19 konfirmoi brishtësinë e modelit Kosovar të rritjes ekonomike të bazuar në konsum. Kjo e bën edhe më të fortë nevojën e Kosovës për rimëkëmbje të qëndrueshme që i adreson pengesat afatgjate strukturore. Zhvillimet e fundit ekonomike Pandemia e COVID-19 po ushtron trysni të implementim. Sidoqoftë, shtimi i remitancave paprecedentë mbi aktivitetin ekonomik. dhe eksporteve të metaleve bazë, si dhe masat Përkundër lehtësimit të masave frenuese në e miratuara fiskale, kanë shërbyer për ta zbutur muajin qershor 2020, treguesit në dispozicion ndikimin e pandemisë. deri në fund të gushtit sugjerojnë se aktiviteti ekonomik vazhdon të jetë në rënie. Eksportet Kriza ekonomike e shkaktuar nga COVID- e shërbimeve janë më të ulëta për shkak të 19 e gjeti Kosovën me treg të dobët të vizitave të kufizuara nga diaspora. Edhe punës. Pjesëmarrja në fuqinë punëtore në konsumi privat dhe investimet kanë pësuar nga TM1 2020 ishte vetëm 38.8 për qind e pasiguria e shkaktuar nga pandemia dhe masat popullsisë në moshë pune, e ngjashme me një për frenimin e saj. Ashpërsia e tkurrjes vit më parë. Papunësia u ul nga 26.9 për qind e dëshmohet nga rënia me 9 për qind e importeve fuqisë punëtore (FP) në TM1 2019, në 25 për të mallrave deri në muajin korrik 2020 qind të saj në TM1 2020, si pasojë e rënies së (importet e mallrave të ndërmjetëme për pjesëmarrjes në FP (0.1 pp) si dhe shkallës së prodhim ranë me 11 për qind) dhe rënia prej 13 punësimit (0.9 pp), çka pasqyron më shumë për qind e të hyrave nga tatimet mbi konsum situatën para pandemisë. Si pjesë e reagimit dhe tregti deri në muajin gusht 2020. Periudha ndaj pandemisë, më shumë se 130,000 të janar–qershor 2020 (gjashtëmujori i parë) u punësuar morën subvencione të pagave nga karakterizua nga rënia e përgjithshme e qeveria. Kriza e COVID-19 vlerësohet të ketë qarkullimit të kompanive, me një mesatare prej pasur ndikim domethënës në nivelet e gati 12 për qind, ndërkohë që shërbimet e punësimit dhe varfërisë. Sipas Anketës së Pulsit hotelerisë dhe restoraneve përjetuan një rënie të Biznesit (APB) në Kosovë të realizuar nga më të thellë prej 25 për qind. Edhe investimet Banka Botërore, shumica e bizneseve e publike pritet të bien për shkak të hapësirës së shkurtuan orarin e punës, dhe mënyra kryesore kufizuar fiskale dhe vonesave të mëtejshme në 3 | KOSOVA NJË RIMËKËMBJE E PASIGURT për reagim ndaj krizës në anën e punësimit ishte nivelin e kërkesave rregullative. Deri në muajin dhënja e pushimeve të detyrueshme. korrik, kreditë jo performuese u rritën lehtësisht duke kapur nivelin prej 2.5 për qind. Kriza e zgjatur e COVID-19 do ta rëndojë Me kërkesë të Bankës Qendrore të Kosovës pozicionin fiskal të Kosovës. Deficiti i (BQK), bankave komerciale iu kërkua t’i përgjithshëm buxhetor pritet të arrijë në 9.5 për shtyjnë nga 16 marsi deri më 16 qershor pagesat qind të BPV-së, nga 2.9 për qind në vitin 2019, e kredive për klientët që hasin vështirësi për shkak të rënies prej 13 për qind të të hyrave financiare, pa pasoja në historikun kreditor dhe publike, shpenzimeve më të larta rrjedhëse për pa penalizim. Më 8 qershor, BQK-ja nxorri një reagimin ndaj krizës, dhe tkurrjes domethënëse udhëzues për ristrukturimin e kredive për të BPV-së. Deri në fund të gushtit, qeveria shkak të COVID-19, në të cilin u caktua 30 kishte shpenzuar 2 për qind të BPV-së për shtatori si afat për ristrukturimet e reagimin ndaj COVID-19. Përfitimet sociale kualifikueshme. Ndërkohë që këto masa kanë pritet të arrijnë në 8 për qind të BPV-së në vitin shërbyer për të zbutur trysnitë mbi sektorin 2020, kurse totali i subvencioneve dhe financiar, vala e vazhdueshme e pandemisë dhe transfereve do të rritet me të paktën 22 për qind ndikimi i saj në aktivitetin ekonomik ende në vitin 2020, duke reflektuar kryesisht koston paraqesin një kontekst sfidues për sektorin e reagimeve të targetuara të politikave, financiar. përfshirë transferet në para të gatshme për firmat, të punësuarit dhe familjet. Investimet Inflacioni i çmimeve të konsumit ra me publike, nga ana tjetër, ka gjasë të ulen për uljen e kërkesës së brendshme dhe shkak të hapësirës së pamjaftueshme fiskale çmimeve ndërkombëtare të naftës. Ai kapi dhe vonesave në implementim. Disa projekte të nivelin prej 2.6 për qind në vitin 2019, por deri mëdha të investimeve publike që pritej të në muajin gusht u ngadalësua në një mesatare përparonin, shumë prej të cilëve janë projekte prej 0.6 për qind. Inflacioni ra kryesisht për infrastrukturore të financuara nga institucione shkak të ngadalësimit të konsiderueshëm të financiare ndërkombëtare (IFN), ka gjasë të inflacionit të çmimeve ushqimore, rënies së vonohen sërish. Borxhi publik dhe garancionet çmimeve ndërkombëtare të naftës, dhe pritet të arrijë 23.3 për qind të BPV-së për vitin zvogëlimit të kërkesës së brendshme. Trysnitë 2020, dhe do të financohet nga huamarrja më e inflacionare u rritën pas lehtësimit të masave lartë e brendshme, përdorimi i të ardhurave nga frenuese ndaj pandemisë në muajin qershor privatizimi, dhe huazimet koncesionare nga 2020, por morën kahje rënëse në muajt korrik IFN-të. dhe gusht. Inflacioni i IÇK (Indeksi i Çmimeve të Konsumit) parashihet të arrijë një mesatare Kriza e gjeti sektorin financiar të Kosovës prej 0.5 për qind në vitin 2020. në gjendje të shëndoshë, por vala e vazhdueshme e pandemisë mund t’i Deficiti i llogarisë rrjedhëse do të intensifikojë trysnitë ndaj tij. Në muajin përkeqësohet në 7.2 për qind të BPV-së në korrik, depozitat bankare u rritën me 12.7 për vitin 2020. Përkundër rritjes së parashikuar qind, me 44 për qind të kësaj rritjeje nga prej gati 10 për qind në eksportet e mallrave (13 depozitat e amvisërive. Edhe kreditë bankare u për qind deri në korrik), eksportet totale rritën me 6.7 për qind, por pati një ngadalësim parashikohet të bien me mbi 30 për qind pas të dukshëm të kredive të lëshuara pas muajit tkurrjes dramatike të eksporteve të shërbimeve mars. Norma mesatare efektive e interesit për si rezultat i vizitave më të pakta të diasporës kreditë e reja ra nga 6.56 për qind në periudhën gjatë pikut të sezonit të këtyre vizitave janar-korrik 2019, në 6.24 për qind në vitin (qershor-gusht). Importet e mallrave ranë me 9 2020. Mjaftueshmëria e kapitalit është ende mbi për qind deri në muajin korrik dhe pritet të ulen 4 | KOSOVA RAPORT I RREGULLT EKONOMIK PËR BALLKANIN PERËNDIMOR NR.18 me 12 për qind deri në fund të vitit. Deri në eksportet neto do të heqin edhe 1.5 pp nga muajin korrik, importet e mallrave të rritja. qëndrueshme (pajisjeve shtëpiake) për konsum ranë me më shumë se 16 për qind, importet e Rritja parashikohet të rikthehet në 3.7 për automjeteve për pasagjerë me mbi 19 për qind, qind në vitin 2021, dhe më pas të kurse importet e mallrave të ndërmjetme për përshpejtohet në 4.9 për qind në vitin 2022. përpunim industrial ranë me 11.3 për qind. Kohëzgjatja e pandemisë, ashtu si edhe Deri në muajin qershor, investimet e huaja madhësia e pasojave të saj ekonomike dhe direkte (IHD) ishin rritur me 3.4 për qind falë sociale, janë ende shumë të pasigurta. Pas një investimeve domethënëse në energji dhe tkurrje të theksuar në vitin 2020, rimëkëmbja miniera në TM1. Sidoqoftë, IHD-të në modeste prej 3.7 për qind e pritur për vitin 2021 patundshmëri u ulën me 18.2 për qind për pritet të përshpejtohet nga TM3. Kontribuuesit gjashtëmujorin e parë. IHD-të neto u rritën me kryesor të rritjes janë eksportet dhe konsumi, 64 për qind, nxitur kryesisht nga ulja e që do të nxisin ringritjen e importeve. riatdhesimit të fitimeve të mbajtura. Rimëkëmbja në vitet 2021 dhe 2022 do të varet edhe nga mënyra se si do të rikthehet rritja në Flukset hyrëse të remitancave deri në BE, por dhe nga frenimi me sukses i pandemisë muajin korrik 2020 u rritën me 9.8 për qind, deri sa vaksinat të jenë përgjithësisht të me një rritje domethënëse në remitancat që qasshme. Për Kosovën, kufizimet e vijnë përmes kanaleve formale, të cilat udhëtimeve ndërkombëtare - veçanërisht nga kapin 47 për qind të totalit. Kjo e konfirmon Gjermania dhe Zvicra - dhe reagimi i sektorit sa i lartë është kontributi i remitancave në financiar ndaj një vahzdimi të zgjatur të rrjetet informale të sigurisë sociale në Kosovë. pandemisë, janë përcaktues tjerë të Deri në qershor të vitit 2020, edhe kompensimi rimëkëmbjes. Por, ka edhe potenciale që rritja i të punësuarve që punojnë jashtë vendit për më të jetë edhe më të lartë se parashikimi, varësisht pak se 12 muaj në vit ishte rritur me 8 për qind. nga: sa efektive do të jetë qeveria në realizimin e plotë të planit për rimëkëmbjen ekonomike; Parashikimi kur dhe sa do jenë investimet nga zbatimi i marrëveshjes së kohëve të fundit për Bazuar në të dhënat e disponueshme dhe normalizimin ekonomik në mes të Kosovës rrjedhën e pandemisë, tkurrja e vitit 2020 dhe Serbisë. Për vitin 2022 supozohet të ketë pritet të arrijë në 8.8 për qind, kurse përshpejtim të rritjes ekonomike, suke arritur rimëkëmbja do të jetë më e gjatë. Shkalla e në 4.9 për qind. tkurrjes në vitin 2020 vjen si rezultat i vazhdimit të pandemisë përgjatë TM3 dhe Masat e mbështetjes së rimëkëmbjes do ta TM4. Edhepse masat frenuese tashmë jenë zgjerojnë deficitin fiskal në vitin 2021. dukshëm më të lehta se në TM2, kufizimet Paketa për rimëkëmbjen e shpallur nga qeveria ndërkombëtare në udhëtime, masat e për vitet 2020–21 ka një kosto fiskale prej 530 brendshme të nevojshme për frenimin e milionë eurosh. Marrë parasysh vazhdimin e pandemisë, si dhe pasiguria e lartë për pandemisë dhe vonesat në miratimin e investime, vazhdojnë ta pengojnë aktivitetin ndryshimeve të nevojshme ligjore, shumë ekonomik. Në vitin 2020, rënia e investimeve shpenzime nga kjo paketë mund të shtyhen parashikohet të kontribuojë me 4.6 pikë edhe në vitin 2021. Ndërkohë, për të përqindjeje (pp) në tkurrje, ndërsa konsumi i ekuilibruar vonesat në përfundimin e përgjithshëm, përkundër konsumit më të lartë projekteve të investimeve publike të financuara publik, shpjegon edhe 2.6 pp të tkurrjes. Për nga IFN-të, përfshirë projektet e kontraktuara, shkak të rënies së eksporteve të shërbimeve, zbatimi mund të përshpejtohet në vitin 2021. 5 | KOSOVA NJË RIMËKËMBJE E PASIGURT Megjithatë, shpenzimet për transfere ekonomike të pandemisë dhe për t’u mbështetëse në para të gatshme pritet të jenë ndihmuar qytetarëve të bëhen më të më të ulëta, duke i ulur shpenzimet totale të qëndrueshëm ndaj goditjeve negative në të vitit 2021 me pothuajse 2 për qind. Gjithashtu, ardhmen. Pandemia e ka vërtetuar rëndësinë e parashikohet një rritje në të hyrat publike me mekanizmave që funksionojnë mirë për rreth 7 për qind dhe përmirësim i deficitit fiskal mbrojtjen sociale, të cilët mund t’i identifikojnë nga 9.5 në 6.7 për qind të BPV-së. dhe mbështesin grupet e cenuara nga goditjet ekonomike duke mundësuar në të njejtën kohë Kriza e COVID-19 pritet të ketë ndikim mbarëvajtjen e rezervave fiskale. Shënjestrimi afatgjatë në aktivitetin ekonomik; varësisht më i mirë i shpenzimeve të mbrojtjes sociale nga kohëzgjatja e saj, ajo mund të ndaj më të varfërve është vendimtar si për uljen shkaktojë mbyllje të përhershme të më të shpejtë të varfërisë ashtu edhe për të bizneseve dhe humbje të vendeve të punës. shërbyer si një stabilizues automatik për të Kjo do t’i kthente mbrapsht përfitimet parandaluar rëniet e forta të konsumit. Në zhvillimore të arritura me aq mund në Kosovë. mënyrë që të mbështetet rritja e lartë dhe Sipas APB-së, bizneset me më shumë se 5 të gjithëpërfshirëse, është gjithashtu e nevojshme punësuar presin që deri në fund të vitit 2020, si që Kosova të rrisë produktivitetin duke ulur rezultat i pandemisë, shitjet të kontraktohen me barrën administrative për firmat, p.sh., duke i 17 për qind dhe vendet e punës të bien me 6 koordinuar më mirë inspektimet e bizneseve, për qind. duke investuar në kapital njerëzor dhe duke përmirësuar sundimin e ligjit, në mënyrë që të Në periudhën afatmesme, avancimi i gjitha firmat dhe qytetarët të trajtohen me reformave strukturore është i nevojshëm barazi. për t’i eliminuar efektet negative 6 | KOSOVA RAPORT I RREGULLT EKONOMIK PËR BALLKANIN PERËNDIMOR NR.18 Ekonomia e Kosovës pritet të tkurret për herë të Zgjatja e pandemisë COVID-19 e ka thelluar parë. tkurrjen në vitin 2020. kontributi në rritje, pikë përqindjeje 2020e 2021f 6 8 6 4 4 2 4.2 4.1 3.7 2 0 0 -2 -2 -4 -6 -4 -8.8 -8 -6 -10 2017 2018 2019 2020e 2021f -8 Eksportet neto -10 Investime Perspektiva e rritjes reale të BPV-së_Para Covid19 Konsumi Rritja reale e BPV-së, përqindje Rritja reale e BPV-së Burimi: Agjencia e Statistikave të Kosovës, llogaritjet dhe projeksionet e stafit Burimi: Agjencia e Statistikave të Kosovës, llogaritjet dhe projeksionet e stafit të Bankës Botërore. të Bankës Botërore. Rënia e fortë e të hyrave do t’i zgjerojë deficitet Inflacioni i çmimeve të konsumit është duke u fiskale. lehtësuar në vitin 2020. përqindje e BPV-së inflacioni i IÇK-së, përqindje 40 0 4.0 3.5 -2 30 3.0 -4 2.5 -2.9 -2.9 20 2.0 -6 1.5 -6.7 10 -9.5 1.0 -8 0.5 0 -10 0.0 2018 2019 2020e 2021f -0.5 -1.0 Të ardhurat publike Shpenzimet publike Bilanci i buxhetit (ana e djathtë) Burimi: Ministria e Financave dhe Banka Botërore. Burimi: Agjencia e Statistikave të Kosovës. Punësimi po binte edhe para shpërthimit të Rritja e kreditimit u ngadalësua pas shpërthimit COVID-19. të COVID-19 në TM1 të gjashtëmujorit të parë. gjithsej punësimi rritja e kredisë, përqindja 16 390,000 14 380,000 12 370,000 10 360,000 8 6 350,000 4 340,000 330,000 Gjithsej kreditë Kredi për korporatat jo financiare Kredi për amvisëritë Burimi: Agjencia e Statistikave të Kosovës. Burimi: Banka Qendrore e Kosovës. 7 | KOSOVA NJË RIMËKËMBJE E PASIGURT KOSOVA 2017 2018 2019 2020e 2021f 2022f Rritja reale e BPV-së (përqindje) 4.2 3.8 4.2 -8.8 3.7 4.9 Përbërja (pikë përqindjeje): Konsumi 1.5 5.4 2.3 -2.6 2.4 4.4 Investimet 1.5 2.1 1.7 -4.6 1.3 1.0 Eksportet neto 1.2 -3.8 0.2 -1.5 0.1 -0.5 Eksportet 4.0 1.0 2.8 -8.3 3.5 4.1 Importet (-) 2.8 4.8 2.5 -6.8 3.4 4.6 Inflacioni i çmimeve të konsumit (përqindje, mesatarja 1.5 1.1 2.7 0.5 0.6 1.2 e periudhës) Të ardhurat publike (përqindje e BPV-së) 26.4 26.1 26.7 25.1 25.4 26.4 Shpenzimet publike (përqindje e BPV-së) 27.6 29.0 29.5 34.5 32.1 31.1 Nga të cilat: Paga dhe shtesa (përqindje e BPV-së) 8.6 8.8 8.7 9.8 9.0 8.5 Përfitimet sociale (përqindje e BPV-së) 6.1 6.1 6.3 8.0 6.8 6.5 Shpenzimet kapitale (përqindje e BPV-së) 7.3 7.9 7.5 7.0 7.9 7.9 Bilanci fiskal (përqindje e BPV-së) -1.2 -2.9 -2.9 -9.5 -6.7 -4.6 Bilanci fiskal primar (përqindje e BPV-së) -0.9 -2.7 -2.5 -9.0 -6.2 -4.2 Borxhi publik (përqindje e BPV-së) 15.6 16.3 17.0 22.6 27.3 29.6 Borxhi publik dhe garancitë (përqindje e BPV-së) 16.3 16.9 17.6 23.3 27.9 30.2 Nga i cili: I jashtëm (përqindje e BPV-së) 6.6 6.2 5.8 8.0 10.6 11.3 Eksportet e mallrave (përqindje e BPV-së) 5.9 5.6 5.6 6.6 6.3 6.0 Importet e mallrave (përqindje e BPV-së) 44.3 46.3 45.7 44.7 43.2 43.8 Eksportet neto të shërbimeve (përqindje e BPV-së) 12.9 12.7 13.2 6.9 7.9 10.3 Bilanci tregtar (përqindje e BPV-së) -25.5 -28.0 -26.9 -31.1 -28.9 -27.5 Flukset hyrëse të remitancave (përqindje e BPV-së) 11.1 11.3 12.0 14.1 14.1 13.9 Bilanci i llogarisë rrjedhëse (përqindje e BPV-së) -5.4 -7.6 -5.5 -7.2 -5.8 -5.3 Flukset hyrëse neto të investimeve të huaja direkte 3.3 3.4 2.8 3.7 4.6 4.6 (përqindje e BPV-së) Borxhi i jashtëm (përqindje e BPV-së) 32.6 30.3 30.4 35.4 37.2 36.7 Rritja reale e kredive private (përqindja, mesatarja e 8.8 10.1 7.8 .. .. .. periudhës) Kreditë jo-performuese (përqindja e kredive bruto, 3.1 2.5 2.0 .. .. .. fundi i periudhës) Shkalla e papunësisë (përqindja, mesatarja e 30.5 29.5 25.7 .. .. .. periudhës) Shkalla e papunësisë së të rinjve (përqindja, mesatarja 52.7 55.4 49.4 .. .. .. e periudhës) Shkalla e pjesëmarrjes në fuqinë punëtore (përqindja, 42.8 40.9 40.5 .. .. .. mesatarja e periudhës) BPV për kokë (në dollarë amerikanë) 3,956 4,423 4,486 4,352 4,567 4,842 Burimet: Autoritetet e vendit, vlerësimet dhe parashikimet e Bankës Botërore. Shënim: Kontributi i mospërputhjeve statistikore ndahet në raportin prej 80 për qind dhe 20 për qind mes Konsumit dhe Investimeve përkatësisht. Ndryshimi në inventarë përfshihet në Investime. 8 | KOSOVA RAPORT I RREGULLT EKONOMIK PËR BALLKANIN PERËNDIMOR NR.18 Ballkani Perëndimor Raport i Rregullt Ekonomik Nr.18 | Vjeshtë 2020 Një Rimëkëmbje e Pasigurt | Raport për Vendin Këtë raport mund ta gjeni online: www.worldbank.org/eca/wbrer Monedhat nga Fatoni Dermaku (Kosovë) Fatoni Dermaku është një artist i ri vizual që jeton në Prishtinë, me një portofol të pasur me vepra të të artit grafik abstrakt. Ai përfundoi studimet universitare dhe pasuniversitare për arte figurative në Akademinë e Arteve (Departamenti i Grafikës) të Universitetit të Prishtinës përkatësisht në vitet 2008 dhe 2010. Fatoni ka prezantuar punët e tija në ekspozita të ndryshme kolektive dhe ka organizuar ekspozita personale në Kosovë dhe Zvicër. Fatoni eksperimenton me imagjinatën e tij të historisë përmes artit modern, me një theks në kryqëzimet kulturore në imazhet historike. Njerëzit krijojnë ide, njerëzit formojnë ëndrra dhe njerëzit krijojnë art. Për të lidhur artistët vendas me një audiencë më të gjerë, kopertina e këtij raporti dhe botimeve vijuese do të shfaqin art nga vendet e Ballkanit Perëndimor. 9 | KOSOVA